opinieartikel Seksualiteit bij lichamelijke beperkingen blijft een blinde vlek in de zorg
Seksualiteit bij lichamelijke beperkingen blijft een blinde vlek in de zorg
In het Fokus-project waar ik woon (Arnhem Rijkerswoerd), mag een vibrator niet zichtbaar liggen — anders loop ik het risico dat ADL-assistenten simpelweg weer vertrekken.
Ik ben chronisch ziek en bedlegerig, maar ook ik heb behoefte aan intimiteit en seksualiteit. Aan nabijheid, aanraking en verbinding — en ja, ook aan seksualiteit. Toch merk ik dagelijks hoe ongemakkelijk de zorg hiermee omgaat. Het feit dat een hulpmiddel voor seksualiteit niet zichtbaar mag zijn tijdens de ADL-assistentie, zegt eigenlijk alles: dit onderwerp hoort er blijkbaar niet bij.
En dat is geen incident, maar structureel.
In de zorg hebben we het graag over kwaliteit van leven. Over zelfstandigheid, participatie en mensgerichte zorg. Maar als het gaat over intimiteit en seksualiteit bij mensen met een lichamelijke beperking, blijft het opvallend stil. Er is nauwelijks beleid en het onderwerp wordt zelden besproken.
Dat contrast wordt nog duidelijker in vergelijking met andere groepen. Bij mensen met een verstandelijke beperking is seksualiteit steeds vaker onderdeel van begeleiding en beleid. Bij lichamelijke beperkingen lijkt de zorg vooral weg te kijken. Ook binnen Fokus ontbreekt beleid op dit gebied.
Niet omdat de behoefte er niet is, maar omdat die niet wordt erkend.
Veel zorgverleners ervaren handelingsverlegenheid. Ze weten niet hoe ze het onderwerp moeten aansnijden, zijn bang om iets verkeerd te doen of vinden het simpelweg ongemakkelijk. Onderzoek van onder andere Rutgers en het RIVM laat zien dat seksualiteit in de zorg nog vaak wordt vermeden en zelden structureel onderdeel is van beleid. Het gevolg is voorspelbaar: het gesprek vindt niet plaats.
En wat niet besproken wordt, lijkt niet te bestaan.
Voor mensen zoals ik betekent dat dat je het zelf maar moet uitzoeken. Zonder ondersteuning, zonder erkenning en vaak met schaamte. Te vaak blijven mensen met een lichamelijke beperking met een vorm van huidhonger achter. Terwijl intimiteit en seksualiteit geen luxe zijn, maar een essentieel onderdeel van mens-zijn. Het gaat over verbinding, eigenwaarde en kwaliteit van leven.
Juist daar laat de zorg steken vallen.
Tegelijkertijd zijn mensen met een lichamelijke beperking nauwelijks zichtbaar in onderzoek naar seksuele gezondheid. Ook dat wordt door het RIVM gesignaleerd. Daardoor is er weinig inzicht in wat er nodig is — en blijft beleid uit.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel: geen aandacht, geen onderzoek, geen verandering.
Ondertussen is de verantwoordelijkheid onduidelijk. Artsen richten zich op het medische, verpleegkundigen op de dagelijkse zorg en andere professionals wachten tot de cliënt zelf iets zegt. Maar juist dat gebeurt vaak niet, omdat schaamte en taboe een grote rol spelen.
Dat is niet alleen een gemiste kans, maar ook een probleem. Gebrek aan aandacht voor seksualiteit hangt samen met een lagere kwaliteit van leven en meer eenzaamheid. Toch wordt het nog steeds niet gezien als iets waar de zorg een rol in heeft.
Dat moet anders.
Nederland heeft zich met het VN-verdrag handicap in 2016 gecommitteerd aan inclusie en gelijke rechten voor mensen met een beperking. Maar inclusie gaat niet alleen over toegankelijkheid of werk. Het gaat ook over relaties, intimiteit en seksualiteit — over het recht om mens te zijn in de volle breedte.
Als we het serieus hebben over inclusie, dan horen intimiteit en seksualiteit daar ook bij. Niet als bijzaak, maar als volwaardig onderdeel van zorg. Dat betekent: het onderwerp bespreekbaar maken, professionals ondersteunen en beleid ontwikkelen dat verder gaat dan het vermijden van ongemak.
Want inclusie zonder aandacht voor intimiteit is geen echte inclusie.
De grootste misvatting is misschien wel dat seksualiteit een luxe is. Voor veel mensen met een lichamelijke beperking is het juist een van de meest genegeerde basisbehoeften.
Wat we blijven negeren, blijft bestaan — vaak in stilte en eenzaamheid.
Veroni Steentjes
april 2026
Grafische bijdrage Paul Stoel
#opinie #seksualiteit #lichamelijkehandicap #taboe #intimiteit #wijdoenhetook